Przejdź do głównej zawartości

Przedwojenna myśl ludowa | Młodzi w Polityce

Początków polskiej myśli ludowej należy dopatrywać się w końcówce XIX stulecia 28 lipca 1895 roku, gdy pierwsza polska partia o takich poglądach powstała w Galicji.


Pierwsza partia o takiej nazwie powstała w 1895, pierwotnie nazywała się Stronictwem Ludowym, dopiero od 1903 dodano "Polskie". Działała na terenie Galicji - z tego powodu bywa określana galicyjską partią chłopską. Główną doktryną polityczną był agraryzm, a barwy - niezmienne do dzisiaj - zielone. PSL miało swoich przedstawicieli w galicyjskim oraz austryjackim parlamencie. W 1911 z partii odeszło grono polityków, zwanych frondą lwowską, którzy utworzyli PSL - Zjednoczenie Niezawisłych Ludowców. Była to liberalna inteligencja, a ich głównym założeniem był sprzeciw wobec kompromisowej polityki PSL w stosunku do austryjackiego rządu. Była to swoista zapowiedź końca jedności partii ludowców w 1913 roku, gdy rozłam spowodował powstanie PSL "Piast" oraz PSL "Lewica".


Niezależnie od tych dwóch ugrupowań powstało również trzecie, które nie wywodziło się z pierwotnej partii ludowców - było to PSL "Wyzwolenie", które powstało w wyniku zjednoczenia kilku ugrupowań chłopskich.

Znalezione obrazy dla zapytania galicja psl

Same nazwy wskazują ogromną różnicę w programach politycznych obu partii. Do "Piasta" należeli przede wszystkim konserwatyści i chadecy; został wzmocniony przez działaczy PSL-ZNL, które powstało w 1911 - z drugiej strony program polityczny "Lewicy" był socjalistyczny, momentami antyklerykalny oraz agrarny. PSL "Lewica", które w wyborach do Sejmu I kadencji zdobyło tylko dwóch posłów, w 1924 połączyło się z secesjonistami z "Piasta" (Polski Związek Ludowców) i utworzyli Związek Chłopski.

W 1926 roku odłam partii PSL "Wyzwolenie"- Jedność Ludowa wraz z Związkiem Chłopskim utworzył Stronnictwo Chłopskie, o poglądach socjalistyczno-agrarnych.

W 1931 roku doszło do połączenia PSL "Piast", PSL "Wyzwolenie" oraz Stronnictwa Chłopskiego i od tej chwili istnieli razem, jako Stronnictwo Ludowe. W 1939 roku SL liczyło około 130 tysięcy osób.

Niewątpliwie najważniejszą postacią polskiego przedwojennego ruchu ludowego był Wincenty Witos. Ten charyzmatyczny polityk urodził się 21 stycznia 1874 w Wierzchosławicach, których był później wójtem. Za swojego "wójtowania" (zaczęło się w 1908 i trwało do 1931) zrobił wiele rzeczy np. poprawił stan dróg, rozbudował szkołę czy rozwinął ruch spółdzielczy. Trzykrotnie był premierem, był jednym z osądzonych podczas procesu brzeskiego; został odznaczony przez prezydenta Raczkiewicza Orderem Orła Białego. Zmarł w 1945 roku.


Stronnictwo Ludowe (1895) - od 1903 Polskie Stronnictwo Ludowe
PSL "Piast" - powstał w 1913 w wyniku rozpadu PSL, poglądy konserwatywne
PSL "Lewica" - jak wyżej, poglądy w socjalistyczne, socjalistycznoagrarne
PSL "Wyzwolenie" - powtała w 1915 roku, poglądy socjalistyczne i agrarne
Związek Chłopski - organizacja prosanacyjna, nurt socjalistyczny i agrarny
Stronnictwo Chłopskie - powstała w wyniku zjednoczenia odłamu PSL "Wyzwolenie"
oraz Związku Chłopskiego, partia lewicowa
Stronnictwo Ludowe (1931) - zjednoczenie Piasta, Wyzwolenia i Stronnictwa Chłopskiego

Ciąg dalszy ukaże się, już 16 lutego!

Andrzej Mandryka

Komentarze