Przejdź do głównej zawartości

Ustrój USA w pigułce (cz.2) | Młodzi w Polityce

W poniższym tekście, znów przenosimy się za Ocean, aby dokończyć charakterystykę ustroju politycznego Stanów Zjednoczonych.

Prezydent USA

W przeciwieństwie do systemu dualistycznej egzekutywy obowiązującego w Polsce, w Stanach Zjednoczonych władza wykonawcza jest jednolita. Zatem prezydent to nie tylko głowa państwa, ale też stoi na czele szeroko pojętej administracji rządowej.

Wybierany jest on w wyborach powszechnych i pośrednich na kadencję trwającą cztery lata, przy czym dana osoba nie może sprawować tej funkcji dłużej niż przez dwie kadencje. Prawo ubiegania się o urząd prezydenta przysługuje wyłącznie tym, którzy posiadają obywatelstwo od urodzenia, a zatem nie są obywatelami naturalizowanymi. Należy też ukończyć 35 lat oraz zamieszkiwać na terenie USA od co najmniej 14.

Podobny obraz

Proces wyborów składa się z kilku etapów. Pierwszym z nich są prawybory, czyli partyjna instytucja, której zadaniem jest wyłonienie kandydata posiadającego największą szansę na zwycięstwo w nadchodzących wyborach prezydenckich. Następnie organizowane są w lecie poprzedzającym wybory konwencje krajowe partii, podczas których zapada ostateczna decyzja o zatwierdzeniu oficjalnych kandydatów przez partie. Oczywiście najczęściej nominowana jest osoba, która wygrała prawybory. Poparty polityk prezentuje na konwencji swojego kandydata na prezydenta. Jak czytamy w książce "Współczesne Systemy Polityczne", „kandydat na wiceprezydenta jest swoistym „uzupełnieniem” kandydata na prezydenta – pochodzi z innego stanu, innych warstw społecznych, reprezentuje inną mniejszość narodową, ma inną osobowość”. 


Znalezione obrazy dla zapytania white house

Właściwy wyścig o fotel prezydenta zaczyna się we wrześniu i trwa aż do wyborów powszechnych, podczas którego kandydaci rywalizują w ramach swoich kampanii wyborczych. Głosowanie odbywa się zawsze w pierwszy wtorek po pierwszym poniedziałku miesiąca listopada. Wyborcy nie oddają jednak głosu bezpośrednio na prezydenta, lecz na elektorów, którzy formalnie wybierają prezydenta w poniedziałek po drugiej środzie grudnia bezwzględną większością głosów. Może się jednak zdążyć sytuacja, że żaden z kandydatów nie osiągnie wymaganej większości. Wówczas zadanie wyboru prezydenta przechodzi na Izbę Reprezentantów. Gdyby ponownie nie udało się wybrać głowy państwa, to obowiązki prezydenta przejmuje wybrany przez elektorów lub Senat wiceprezydent. 

Znalezione obrazy dla zapytania us election 2016 card

W przypadku opróżnienia urzędu prezydenta, funkcję tę przejmuje wiceprezydent i pełni ją do końca kadencji. Istnieje też linia sukcesji prezydenckiej, która wyraźnie stanowi, kto i w jakiej kolejności przejmuje obowiązki prezydenta. Są to: wiceprezydent, spiker Izby Reprezentantów, przewodniczący pro tempore Senatu, sekretarz stanu, sekretarz skarbu i kolejne osoby.

Prezydent spełnia wiele znaczących funkcji w amerykańskim systemie politycznym. Jest on przede wszystkim głową państwa, a co za tym idzie reprezentuje kraj, mianuje ambasadorów, nadaje ordery czy też posiada prawo łaski. 

Znalezione obrazy dla zapytania trump wallpaper

Będąc zwierzchnikiem administracji federalnej, prezydent stoi na czele aparatu administracyjnego obejmującego około 3 mln pracowników. Najwyżsi urzędnicy, np. sekretarze, powoływani są przez głowę państwa „za radą i zgodą Senatu”, co oznacza, że muszą zostać oni zatwierdzeni w głosowaniu przez izbę wyższą Kongresu.

Amerykańska konstytucja stanowi również, że prezydent jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Jednak ta funkcja nie ma charakteru ceremonialnego, lecz daje mu prawo do rzeczywistego dysponowania siłami zbrojnymi zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. 

Znalezione obrazy dla zapytania trump wallpaper

Prezydent posiada prawo weta wobec ustaw Kongresu, w tym tak zwane weto nieformalne, czyli uniemożliwienie realizacji ustawy, np. poprzez nieprzyznanie koniecznych funduszy lub niewydanie koniecznych rozporządzeń wykonawczych. Głowa państwa nie posiada natomiast prawa inicjatywy ustawodawczej, co jest bardzo wyrazistym zaznaczeniem rozdziału władzy wykonawczej i ustawodawczej.

Sądownictwo

Władzę sądowniczą w USA wykonują zarówno sądy stanowe, jak i federalne. Jak ponownie czytamy we Współczesnych Systemach Politycznych, „Jurysdykcji sądów federalnych podlegają  sprawy uregulowane w konstytucji, ustawach federalnych, umowach międzynarodowych, a także spory między stanami, między mieszkańcami różnych stanów itp.”  Sądownictwo federalne jest trójstopniowe i składa się z sądów dystryktowych, apelacyjnych i Sądu Najwyższego, który składa się z dziewięciu sędziów.

Interesującym zjawiskiem jest fakt, że sądy mają prawo do badania zgodności wszystkich aktów prawnych z konstytucją. Sąd Najwyższy podejmuje ostateczną decyzję, czy dany akt jest konstytucyjny. Co więcej, ta instytucja „dokonuje także wykładni konstytucji, nadając jej ogólnym przepisom nową treść odpowiadającą wymogom współczesności, faktycznie więc tworzy nowe treści konstytucji” .

Amerykańscy sędziowie mianowani są przez prezydenta „za radą i zgodą Senatu”. Są oni niezawiśli i pełnią swoje funkcje w zasadzie dożywotnio.

Znalezione obrazy dla zapytania us court

Amerykański system polityczny znacznie różni się od systemu obowiązującego w Polsce, gdzie nie spotykamy przecież systemy prezydenckiego, tak silnej pozycji izby wyższej parlamentu ani instytucji pośredniego wyboru głowy państwa. Jednak wszystkie rozwiązania ustrojowe funkcjonujące w USA wraz z olbrzymim szacunkiem do prawa, a przede wszystkim do konstytucji, oraz świadomym społeczeństwem obywatelskim doprowadziły do tego, że Stany Zjednoczone są powszechnie postrzegane jako jedna z najbardziej skonsolidowanych, a na pewno niezwykle trwałych demokracji.


Bartłomiej Trzos

Komentarze