Przejdź do głównej zawartości

Podział na lewicę i prawicę - przeżytek? | Młodzi w Polityce

Przeglądając prasę, fora internetowe i oglądając programy publicystyczne dość często można spotkać używanie podziału na prawicę i lewicę. Niestety podział ten jest obecnie wypaczany i błędnie interpretowany. Problem nie polega wyłącznie na brakach w wiedzy, ale również na archaiczności podziału jednoosiowego.

Podział na prawicę i lewicę narodził się w rewolucyjnej XVIII-wiecznej Francji i wziął się on od pozycji jakie w 1789 r. zajęli reprezentanci poszczególnych klas społecznych we francuskim parlamencie. Wówczas w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracji i duchowieństwa zasiadali po prawej stronie sali, zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych. Istniało oczywiście Bagno, ale nie stanowiło ono większej siły.

Podobny obraz

W XVIII, XIX oraz na początku XX wieku podział ten wynikał ze stosunku do rewolucji, demokracji oraz poszerzaniu praw obywatelskich. Podział ten był oczywiście umowny, uproszczony oraz dynamiczny, co oznacza, że na przestrzeni wieków niektóre ugrupowania zmieniały swoje położenie na osi lewica-prawica.

W XIX wieku doszło do odwrócenia pojęć. Powstała tzw. "nowa prawica", która stworzyła nowy system – kolektywizm, mający na celu rządzenie w oparciu o wojnę, militaryzm, protekcjonizm i przymusowe kartele w biznesie i przemyśle. Jednakże w osiągnięciu tego celu przeszkadzał bogacący się na wolnym rynku proletariat oraz pierwsze związki zawodowe. Laickość państwa automatycznie pokazała duchowieństwo jako ich wroga. Powołali oni, więc do życia korporacyjne związki zawodowe, na prestiżowych stanowiskach zatrudnili świeckich intelektualistów, u których dominował populizm i demagogia. Odwoływano się do „rozumu” i „nauki”, przekonując, że centralne sterowanie gospodarką i społeczeństwem przez ludzi mających odpowiednie predyspozycje jest dobre i potrzebne. Na przełomie XIX/XX wieku, przejęcie kontroli nad edukacją doprowadziło uczniów do posłuszeństwa wobec państwa i ostatecznie zmanipulowało społeczeństwo, wynosząc „intelektualistów” do statusu elity. Takie odwrócenie pojęć spowodowało, że leseferyści chcący powrotu do wolnego rynku i minimalnego państwa oraz wolnego społeczeństwa byli postrzegani jako konserwatyści, a zatem znaleźli się po prawej stronie podziału. Zaś etatyści stali się progresistami. Wolnościowa lewica całkowicie zignorowała ową agresywną retorykę konserwatywnej prawicy i przegrała walkę. Zmiany pojęciowe sprawiły, że leseferyści wylądowali pomiędzy prawicowymi konserwatystami (etatystami i „liberałami”) a lewicowymi socjalistami pozującymi na klasycznych liberałów, którzy w rzeczywistości kierowali się skrajnie etatystycznym programem, co spowodowało, że leseferyści przestali być kojarzeni z jakąkolwiek stroną polityczną. Wymusiło to konieczność powstania nowej nazwy dla wolnościowców –libertarianizmu.

Znalezione obrazy dla zapytania rozum nauka\

René Rémond zauważył w polityce trzy nurty prawicy: legitymistyczną, orleańską i gaullizm oraz znacznie więcej odłamów lewicy: liberalną, demokratyczną i radykalną, kilka odłamów socjalistycznych, komunistyczną oraz lewicę skrajną. Wśród ogólnie pojmowanej „nowej prawicy” powstało także kilka innych odłamów, takich jak chadecja czy prawica radykalna, natomiast wśród lewicy socjaldemokracja, zastępująca idee liberałów.

Na polskiej scenie politycznej możemy po stronie lewicowej i centrolewicowej umieścić: SLD, PSL, Nowoczesną i Razem, zaś do partii centroprawicowych i prawicowych PO, PiS. Bez wątpienia dla wielu podział ten może okazać się niewłaściwy. Wynika to jednak z coraz szerszego spektrum ideologiczno-partyjnego oraz zamydlenia pojęć. To natomiast sprawia, że trudniej jest nam jednoznacznie określić, po której stronie osi się umieszczamy. 

Znalezione obrazy dla zapytania sejm rp

Współcześnie, niektórzy za kryterium, które pozwala odróżnić lewicę od prawicy uznają stosunek do ekonomii i gospodarki, gdyż prawidłowo rozwijająca się gospodarka jest podstawą do budowy silnej cywilizacji i społeczeństwa. Zwolennicy tych zasad starają się uzasadnić to historycznie, ponieważ wraz z przejściem od gospodarki wiejskiej do gospodarki kapitalistycznej pojawiły się nowe czynniki przeciwstawiające wolną przedsiębiorczość i wolność osobistą wobec interwencjonizmu państwowego i uspołeczniania środków produkcji. Zestawienie liberalizmu i konserwatyzmu doprowadziło do dyskusji na temat właściwego systemu ekonomicznego itp., a to z kolei wśród wielu utwierdziło kojarzenie lewicy z socjalizmem i etatyzmem, natomiast prawicę z kapitalizmem i promowaniem własności prywatnej. 

Jak widać obecnie stosowanie podziału jednoosiowego na prawicę i lewicę jest archaiczne, gdyż na współczesnej scenie politycznej wiele ideologii przenika się ze sobą, a to utrudnia umieszczenie opcji politycznej na osi. Dlatego politolodzy odeszli od podziału jednoosiowego. Obecnie stosuje się dwuosiowy podział, który pozwala na bardziej klarowną klasyfikację poglądów.

Patryk Burak

Komentarze