Przejdź do głównej zawartości

Ustrój Czech w pigułce | Młodzi w Polityce



Dzisiejszy artykuł z cyklu „system polityczny w pigułce” poświęcony zostanie naszym południowym sąsiadom – Republice Czeskiej, czyli kolejnemu państwu Grupy Wyszehradzkiej, którego ustrój omawiamy. Aby nie przedłużać wstępu, zapraszam do czytania!

Znalezione obrazy dla zapytania czechy

Czechy, jako niepodległe i samodzielne państwo, pojawiły się na mapie dość niedawno, bo dopiero 1 stycznia 1993 roku, po rozpadzie Czechosłowacji. Ciekawym jest to, że ich konstytucja została przyjęta przez Czeską Radę Narodową, tj. parlament, w grudniu 1992 r., czyli jeszcze przed formalnym pojawieniem się Czech jako niezależnego bytu państwowego. W życie weszła natomiast z dniem 1 stycznia, czyli w momencie uzyskania samodzielności przez naszego południowego sąsiada. Sposób przyjęcia konstytucji wzbudzał jednak kontrowersje i był krytykowany z kilku powodów. Po pierwsze, niektórzy uważali, że ustawa zasadnicza powinna powstać w nowym państwie, a nie jeszcze w części składowej federacji. Po drugie, krytykowano, że została ona przyjęta przez Czeską Radę Narodową, a nie szerszą konstytuantę składającą się również z czeskich posłów do Zgromadzenia Federalnego. Wreszcie, konstytucji nie poddano pod referendum, co obecnie wydaje się koniecznym standardem w procedurze uchwalania takiego dokumentu.
Znalezione obrazy dla zapytania rozpad czechosłowacji

Jeżeli chodzi o treść, to konstytucja Republiki Czeskiej jest aktem raczej krótkim i dość syntetycznym. W jej skład wchodzą preambuła i osiem rozdziałów. Reguluje ona przede wszystkim strukturę państwa i jego instytucji, natomiast prawa i swobody obywatelskie ujęte są w oddzielnym dokumencie noszącym nazwę Karty Podstawowych Praw i Wolności Republiki Czeskiej. Karta ta ma specjalny status ustawy konstytucyjnej, co oznacza że w hierarchii aktów prawnych stoi na równi z konstytucją. Zgodnie z konstytucją, do podstawowych zasad ustrojowych Czech należą m.in.: zasada podziału władz, zasada suwerenności narodu, zasada pluralizmu politycznego, zasada demokracji i zasada praworządności.

Znalezione obrazy dla zapytania czechy


Ustawa zasadnicza określa, że głową państwa jest prezydent. Aby móc ubiegać się o ten urząd, należy posiadać czeskie obywatelstwo, mieć czynne prawo wyborcze i ukończyć co najmniej czterdziesty rok życia. Prezydenta wybiera, najwyżej na dwie kadencje, parlament. Wymagane jest osiągnięcie bezwzględnej większości głosów zarówno w Izbie Poselskiej, jak i w Senacie. W praktyce rola prezydenta polega przede wszystkim na pełnieniu funkcji ceremonialno-reprezentacyjnych, a katalog jego prerogatyw wydaje się dość ograniczony. 
Znalezione obrazy dla zapytania czechy prezydent

Rolę władzy ustawodawczej spełnia, jak można się domyślić, parlament. Jest on dwuizbowy i składa się z wspomnianych już Izby Poselskiej oraz Senatu, których kompetencje, podobnie jak w Polsce, są zdecydowanie asymetryczne. Dużo większe znaczenie ma Izba Poselska, przed którą odpowiada rząd i która ma wyłączne prawo powołać komisję badawczą (śledczą). Izba Poselska i Senat liczą odpowiednio po 200 członków wybieranych w systemie proporcjonalnym oraz 81 członków wybieranych w wyborach większościowych. Funkcje, jakie spełnia czeski parlament, niczym się nie wyróżniają na tle innych państw demokratycznych i zaliczają się do nich funkcje ustawodawcze, kontrolne i kreacyjne.

Znalezione obrazy dla zapytania parlament czechy

Zgodnie z art. 67. konstytucji, rząd jest naczelnym organem władzy wykonawczej, którą dzieli z prezydentem. Stoi on na czele administracji oraz odpowiada za prowadzenie bieżącej polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa. Co ciekawe, ustawa zasadnicza wyróżnia jedynie rząd i jego przewodniczącego, a nigdzie nie padają określenia „premier”, „wicepremier” czy „rada ministrów”. Tak więc w praktyce organ składa się z przewodniczącego, wiceprzewodniczących rządu oraz ministrów. Nigdzie nie jest też określona jego konstytucyjna liczebność.
Znalezione obrazy dla zapytania premier czech


Ostatnią gałęzią władzy jest judykatywa, czyli władza sądownicza. Cechuje się ona dwudzielną strukturą i obejmuje Sąd Konstytucyjny oraz pozostałe sądy. Sąd Konstytucyjny jest odpowiednikiem naszego Trybunału Konstytucyjnego i składa się z piętnastu sędziów mianowanych na dziesięć lat przez prezydenta za zgodą Senatu. Drugą grupę tworzą sądy, do których zalicza się: Sąd Najwyższy, Najwyższy Sąd Administracyjny, sądy główne, sądy krajowe i sądy powiatowe. Sądami powszechnymi są, obok Sądu Najwyższego będącego sądem czwartego stopnia, sąd główny (trzeci stopień), krajowy (drugi stopień) i powiatowy (pierwszy stopień). Ciekawostką jest to, że sądy główne są pozostałością po Czechosłowacji, gdzie sądy główne były dwa i pełniły funkcje sądów najwyższych dawnych republik Czeskiej i Słowackiej. Dziś też istnieją dwa sądy główne, jeden dla Czech (w Pradze), a drugi dla Moraw (w Ołomuńcu).

Znalezione obrazy dla zapytania czechy sąd

To już koniec dzisiejszego artykułu opisującego ustrój naszego południowego sąsiada. Już niedługo ukaże się kolejny wpis, w którym przyjrzymy się systemowi politycznemu kolejnego, a jednocześnie ostatniego z opisywanych państw Grupy Wyszehradzkiej – Republice Słowackiej.

Bartłomiej Trzos

Komentarze