Przejdź do głównej zawartości

Kto wierzy w zamach smoleński? | Młodzi w Polityce

Od katastrofy prezydenckiego Tupolewa pod Smoleńskiem minęło ponad 8 lat. Od tej pory sprawę badał rosyjski MAK i dwie polskie komisje złożone z wybitnych naukowców – ekspertów z zakresu lotnictwa. Tak Polacy jak i Rosjanie jednoznacznie wykluczyli zamach jako przyczynę katastrofy. Również działająca od prawie trzech lat podkomisja smoleńska działająca przy rządzie PiS nie jest w stanie przedstawić żadnego znaczącego dowodu na poparcie tezy o zamachu. Mimo to spora część polskiego społeczeństwa wierzy w teorię o zamachu.


Podobny obraz


Poznanie odsetka Polaków wyznających pogląd, iż przyczyną katastrofy TU-154M był zamach, jest od wielu lat przedmiotem zainteresowania rozmaitych sondażowni i instytutów badania opinii publicznej. Najnowsze sondaże przeprowadzone w 2018 roku pokazały, iż zwolennikiem tej teorii jest prawie co czwarty Polak (26% według sondażu Kantar dla „Faktów” TVN i 20% według sondażu Pollster dla „Super Expressu”). Co ciekawe sondaż Kantar pokazał, iż odsetek wierzących w zamach smoleński w obecnym roku wzrósł względem poprzedniego (we wcześniejszych latach obserwowaliśmy raczej tendencję spadkową). Sondaże te mimo tego, iż dają ogólny pogląd na sprawę, nie pokazują tego, kim są osoby, które w teorię o zamachu wierzą. Chcąc stworzyć portret społeczno-ekonomiczny jej klasycznego wyznawcy należy sięgnąć do badań przeprowadzonych kilka lat temu przez CBOS (BS/85/2012). Zawierają one dane dotyczące nie tylko wiary w zamach, ale również poglądów politycznych, religijności, wykształcenia czy dochodów osób wchodzących w skład próby badawczej. Badania wykonano jakiś czas temu, dlatego ich wyniki mogą nieco odbiegać od obecnego stanu faktycznego, jednak istota wyników pozostaje mimo upływu czasu niezmienna. Warto w tym miejscu jeszcze dodać, iż przy doborze próby badawczej kierowano się chęcią zbadania całego przekroju polskiego społeczeństwa, a liczba wyznawców teorii zamachu wśród wszystkich badanych wyniosła 25%.

Znalezione obrazy dla zapytania smoleńsk

Pierwszym aspektem jaki poddano badaniu była zależność statusu socjoekonomicznego od zdania na temat przyczyn katastrofy smoleńskiej. Z badań wynika, iż największa liczba zwolenników zamachu zamieszkuje na wsi (35% mieszkańców wsi wierzy w tą teorię). Dalej znajdują się mieszkańcy małych miast liczących do 20 tysięcy mieszkańców (25%). Z kolei najmniejszy odsetek osób wierzących w tą teorię zamieszkuje duże metropolie (powyżej 500 tysięcy mieszkańców) i wynosi zaledwie 15%. Wiara w zamach jest również w ewidentny sposób zależna od wykształcenia. Im dana osoba jest gorzej wykształcona, tym bardziej prawdopodobne jest, że będzie zwolenniczką tej teorii. Badania CBOS pokazały, iż wśród osób z wykształceniem podstawowym i zawodowym odpowiednio 35 i 31% wierzy w teorię o zamachu. Wśród osób z wykształceniem średnim jest to 22%, a wśród osób z wykształceniem wyższym zaledwie 12%. Równie ciekawy jest związek wiary w tezę o zamachu z przeciętnym dochodem na osobę w rodzinie. Wśród osób należących do rodzin najuboższych tj. o dochodzie per capita do 500 zł na osobę aż 47% uznaje, iż przyczyną śmierci prezydenta Lecha Kaczyńskiego był zamach. Wraz ze wzrostem dochodów odsetek wierzących w tą teorię maleje i tak wśród osób osiągających dochód na osobę w rodzinie do 750 zł wynosi on 37%, od 750 do 1000 zł 30%, od 1000 do 1500 zł 17%. Wśród osób z rodzin najlepiej sytuowanych tj. o dochodzie per capita powyższej 1500 zł odsetek wyznawców zamachu smoleńskiego jest najniższy i wynosi 12%.

Znalezione obrazy dla zapytania smoleńsk

Bardzo ciekawym aspektem jaki poddano badaniu była zależność religijności od zdania na temat przyczyn katastrofy smoleńskiej. Wynika z nich, iż wśród osób uczestniczących w praktykach religijnych kilka razy w tygodniu odsetek wierzących w zamach wynosi aż 40%, wśród osób uczestniczących razy w tygodniu 31%, wśród osób uczestniczących 1-2 razy w miesiącu 22%, natomiast wśród osób uczestniczących w praktykach religijnych sporadycznie lub w ogóle 18%. Co jest przyczyną takiej zależności? Otóż niektórzy przedstawiciele Kościoła Katolickiego (stwierdzenie, iż robi to cały Kościół Katolicki byłoby dla wspólnoty Kościoła krzywdzące) publicznie szerzą retorykę, według której przyczyną katastrofy smoleńskiej miałby być zamach. Jako przykłady można tu przytoczyć homilie wygłoszone przez polskich biskupów w rocznice katastrofy smoleńskiej Antoniego Dydycza (z okazji 4. rocznicy katastrofy) i Andrzeja Dzięgę (z okazji 8. rocznicy). Problem jest taki, że niektórzy ludzie wierzący nadal nie uznają, że przedstawiciele kleru także mogą popełniać błędy, a księdza nadal uznają za autorytet we wszystkich sprawach od teologii (w zakresie której rzeczywiście jest specjalistą), po politykę (gdzie już niekoniecznie musi mieć rację). I zapewne tutaj gdybyśmy się wgłębili dostrzeglibyśmy związek pomiędzy wykształceniem wiernych a stopniem ich ślepej wiary w każde słowo duchownego (wierni o wyższych stopniach wykształcenia mieliby zapewne większą zdolność do „filtrowania” płynących z ambony informacji).

Ostatnim aspektem jaki poddano badaniu była zależność poparcia dla danej opcji politycznej od wiary w zamach smoleński. Tutaj raczej wyniki są powszechnie znane i nikogo nie zadziwią. Zwolennicy teorii zamachu to w większości osoby identyfikujące się z Prawem i Sprawiedliwością (60% wyborców tej partii popiera ową teorię). Ciekawe jednak, że w zamach wierzy aż 24% wyborców Polskiego Stronnictwa Ludowego – partii, która w stosunku do PiSu przyjmuje pozycję opozycyjną, ale której elektorat wykazuje podobne cechy socjoekonomiczne do elektoratu obecnej partii rządzącej. Duży odsetek wyznawców zamachu smoleńskiego był również wśród osób nie zamierzających głosować w wyborach (27%). Wśród wyborców SLD i PO odsetek ten był niski i wynosił odpowiednio 12% i 5%.

Znalezione obrazy dla zapytania macierewicz smoleńsk

Badania przeprowadzone przez CBOS i odpowiadając na pytanie o to, kto wierzy w zamach smoleński, postawić możemy następującą tezę. Statystyczny zwolennik teorii zamachu jest osobą zamieszkującą wieś lub mały ośrodek miejski, charakteryzującą się niskim stopniem wykształcenia, niskimi dochodami, wysokim stopniem religijności oraz identyfikującą się z poglądami Prawa i Sprawiedliwości.

Powyższe rozważania uświadamiają jeszcze jedno – stopień polaryzacji polskiego społeczeństwa. Podział na zwolenników PiSu i przeciwników PiSu (trudno dzisiaj mówić o podziale wyłącznie na zwolenników PiSu i zwolenników PO, bo w obliczy ostatnich działań władzy ta druga grupa obejmuje znacznie więcej osób i to w dużej części takich, którzy niekoniecznie się z PO identyfikują) nie jest podziałem przebiegającym wyłącznie po linii poglądów politycznych. Podział ten dotyka kwestii znacznie głębszych, takich jak poziom wykształcenia, sytuacja materialna czy stosunek do religii (przy czym raczej należy mówić tu o podziale na tzw. kościół toruński i kościół łagiewnicki, niż na wierzących i niewierzących, których w Polsce nadal jest stosunkowo niewiele).

Jan Sobuś

Komentarze

  1. Jeden z lepszych artykułów "MwP", który widziałem. Gratulacje!

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz