Przejdź do głównej zawartości

Ku niepodległości — Roman Dmowski | Młodzi w Polityce

Roman Dmowski niewątpliwie był wielkim politykiem, jednym z czołowych architektów Niepodległej, twórcą przedwojennej Narodowej Demokracji oraz ojcem polskiego nacjonalizmu. Władał wieloma językami, dzięki czemu Polska zyskała świetnego negocjatora swojej sprawy, a jego polityka znacznie przyczyniła się do odzyskania przez Polskę niepodległości.


(fot. Roman Dmowski 1864-1939. Życiorys-wspomnienia-zbiór fotografij, Poznań 1939)

Życiorys


Roman Stanisław Dmowski urodził się 9 sierpnia 1864 roku w Kamionku. W 1875 roku rozpoczął naukę w III Gimnazjum w Warszawie. Już w młodości zaczął promować wartości patriotyczne i narodowe, zakładając tajną organizację uczniowską „Strażnica”, której głównym zadaniem była obrona ludności przed rusyfikacją. W 1886 roku Dmowski wstąpił na wydział fizyczno-matematyczny Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończył po czterech latach nauki.
Po złożeniu rozprawy pt. „Przyczynek do morfologii wymoczków włoskowatych” otrzymał „uczony stopień kandydata nauk przyrodniczych”, co przysporzyło mu wiele ofert naukowych. Kuszony zagranicznymi ofertami, mimo wszystko, zdecydował się zostać w Ojczyźnie, by krzewić polskie wartości i działać przeciwko rusyfikacji.

W 1888 roku wstąpił do patriotycznej organizacji młodzieżowej „Zet”. Rok później został przyjęty do Ligi Polskiej, która skupiała działaczy zarówno na ziemiach polskich, jak i tych na emigracji. W latach 1891-1892 studiował w Paryżu. Po powrocie do ojczyzny wraz z innymi działaczami dokonał przewrotu w Lidze Polskiej, tworząc Ligę Narodową. Po 4 miesiącach aresztu w Cytadeli, który był karą za próbę organizacji manifestacji w setną rocznicę Konstytucji 3 Maja, został wydalony za teren Kongresówki do Mitawy. Po ucieczce osiadł we Lwowie, gdzie dalej prężnie działał na rzecz odzyskania niepodległości oraz promocji wartości polskich i patriotycznych. We Lwowie także objął redakcję „Przeglądu Wszechpolskiego” oraz tworzył Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne. W 1901 roku wrócił na ziemie polskie i zamieszkał w Krakowie. Dwa lata później wydał jedną ze swoich najsławniejszych książek „Myśli nowoczesnego Polaka”, która po ponad stu latach jest czytana, chwalona i swoją treścią kształtuje wiele osób, a sam nazywał ją „wyznaniem wiary narodowej”.

(fot. Roman Dmowski 1864-1939. Życiorys-wspomnienia-zbiór fotografij, Poznań 1939)

Jako zdecydowany przeciwnik idei socjalizmu i rewolucjonizmu w latach 1904-1906 zdecydowanie wystąpił przeciw antyrosyjskiej akcji rewolucyjnej polskich rewolucjonistów, gdyż uważał, że słabnącą Rosję można wykorzystać w walce o niepodległość. Twierdził, że sprawy polskiej nie należy łączyć z interesem rosyjskich rewolucjonistów. Jako znaczący polityk w 1904 wyruszył do Tokio, w celu przekonania japońskiego rządu, iż powstanie antyrosyjskie, które popierał jeden z głównych wrogów politycznych Dmowskiego, Józef Piłsudski będzie dla Polaków i Polski szkodliwe, a również Japonii nie przyniesie zysków. Swoją misję wypełnił, a pomysł powstania nie uzyskał aprobaty rządu japońskiego. W 1907 roku został wybrany posłem rosyjskiej II Dumy. W latach 1907-1911 skupił się na działalności politycznej w ramach endecji, która straciła część poparcia młodego elektoratu.

W 1914 roku spełnił się jeden z celów Romana Dmowskiego, czyli konflikt zaborców, Niemiec i Rosji, który był nadzieją na odzyskanie niepodległości. Gdy wybuchła wojna, Dmowski wyjechał na zachód, gdzie jako prezes Komitetu Narodowego intensywnie angażował się w działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, doprowadzając m.in. do utworzenia we Francji Armii Polskiej, będącej zalążkiem przyszłych sił zbrojnych II RP. 11 sierpnia 1916 za cykl wykładów otrzymał doktorat honoris causa na Uniwersytecie w Cambridge. Po wojnie, na początku 1919 roku został delegatem Polski na konferencję pokojową w Paryżu, gdzie wygłosił 5-godzinne expose, które sam przetłumaczył na angielski i francuski z powodu braku zaufania do tłumaczy. Zdaniem obecnych tam polityków, Dmowski zasłynął logiką wypowiedzi i znajomością tematu. To właśnie podpis Romana Dmowskiego widnieje na traktacie wersalskim, który przywrócił Polskę na mapę Europy. Po wojnie dalej działał politycznie, tworząc organizacje patriotyczne. W II RP, w roku 1923 sprawował funkcję ministra spraw zagranicznych w rządzie Chjeno-Piasta, w 1926 powołał do życia Obóz Wielkiej Polski, organizację endecką pozostającą w stałym konflikcie ze stronnictwem sanacyjnym. W 1928 roku z kolei utworzył Stronnictwo Narodowe. Po wielu latach działalności politycznej Roman Dmowski zmarł 2 stycznia 1939 roku jako człowiek zasłużony dla sprawy polskiej.

(fot. U.S. Signal Corps photo)

Poglądy polityczne


Roman Dmowski zdecydowanie sprzeciwiał się socjalizmowi, uważał że doprowadzi on Polskę do zguby, przez co stanowczo walczył z powstającymi ruchami socjalistycznymi i rewolucyjnymi, a jego głównym przeciwnikiem politycznym został przywódca ideowy polskich socjalistów, inny z polskich ojców niepodległości Józef Piłsudski, w którego cieniu niestety do dziś pozostaje twórca endecji.
Jako świetny dyplomata Dmowski był przeciwny ideom powstańczym i rewolucyjnym, a takie zrywy traktował jako niepotrzebny rozlew krwi, nie umniejszając jednak bohaterstwu powstańców. By zatrzymać wybuch powstania, pojechał właśnie do Japonii, którą osobiście bardzo szanował.
Wizja powojennej polski opierała się na społeczeństwie, które tworzą tylko Polacy, a idea multikulturowości, bliska Józefowi Piłsudskiemu, nie była możliwa do zrealizowania w kraju, powstającym po 123 latach niewoli. Polityk widział tendencje separatystyczne Ukraińców, Białorusinów i Żydów, które mogły stanowić problem w próbie odzyskiwania polskości, młodemu, dopiero tworzącemu się społeczeństwu polskiemu. Zamiast tworzyć społeczeństwo złożone z wielu narodów, Roman Dmowski próbował polonizować ludność polską.

Twórca polskiego nacjonalizmu często oskarżany jest o antysemityzm, ten argument stosowany jest przez środowiska liberalne i lewicowe, które pragną zniknięcia polityka z przestrzeni publicznej, zagłębiając się jednak w pogląd Dmowskiego na temat Żydów, możemy dojść do wniosku, że nie był on antysemitą, a dbał jedynie o polski interes narodowy. Dominująca mniejszość żydowska, nie chciała się asymilować oraz nie widziała swojego interesu w idei odradzającej się wolnej Polski. Roman Dmowski twierdził, że Żydzi niejako marnują polski kapitał, więc jego postawa jest jak najbardziej zrozumiała, możemy się domyślać, że gdyby każdy inny naród działał podobnie na szkodę Polski, Dmowski reagowałby podobnie.

Twierdzenia o prorosyjskości Dmowskiego, również są niejako błędne. Prawdą jest, że był zdecydowanym przeciwnikiem Niemiec, jednak Rosję, jako kraj słowiański chciał wykorzystać, by zatrzymać ekspansję na wschód zachodniego sąsiada. Jako dobry polityk Dmowski rozumiał, że bez delikatnej współpracy ze słabnącą Rosją nie uda się osiągnąć celu, czyli konfliktu między oboma mocarstwami.

Miejsca pamięci


Roman Dmowski jako ojciec niepodległości doczekał się wielu miejsc pamięci w Polsce. Posiada pomnik w Warszawie, aleję w Przemyślu, ulice swojego imienia między innymi w Bielsku-Białej, Częstochowie czy Gdańsku. W Łodzi zaś znajduje się plac imienia polityka, a ronda w Warszawie Zakopanem, Białymstoku i nie tylko.

(fot. Wikimedia)

Odznaczenia

W Polsce Roman Dmowski został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski w 1923 roku oraz otrzymał jeden z dwóch tytułów doctor honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego. Poza krajem otrzymał Wielką Wstęgę Orderu Gwiazdy w Rumunii oraz Wielką Wstęgę Orderu Oranje-Nassau.

Szymon Turek

Komentarze